گریز از سقوط؛ به بهانه سقوط مشهود این روزهای از وطن گریختگان

مسئله در نهایت این است که انسان عامل بماند؛ بداند چه چیزی ارزش دارد، چه کسی محروم شده و چرا، چه چیزی درست است، و عمل انسانی چه پیامدی دارد.

یادداشت مهمان، کورش علیانی، فعال فرهنگی: انتخاب زمانی معنا دارد که پشت آن دست کم چهار توان زنده باشد؛ توان ارزش‌گذاری، توان شناخت نیاز انسان‌های محروم و علت‌یابی محرومیت، توان تفکیک راست و دروغ، و توان سنجش عملکرد خود. اگر این چهار توان یکی‌یکی از کار بیفتند، انسان هنوز تصمیم می‌گیرد، حرف می‌زند و عمل می‌کند، اما عاملیت او تهی می‌شود. تصمیم هست، اما واقعی نیست.

توان ارزش‌گذاری چیست؟ هر انتخابی به معیاری نیاز دارد که بگوید چه چیزی مهم‌تر است و چرا. اگر این معیار فقط میل آنی من باشد، معیار نیست، با سلیقه‌ام فرو می‌ریزد. اگر هم فقط توافق جمع باشد، ارزش تابع قدرت جمع می‌شود. در هر دو صورت، وقتی سود من با حق دیگری تعارض پیدا کند، چیزی جز منفعت، ترس یا فشار بیرونی باقی نمی‌ماند. انسان برای تعهد پایدار به افقی نیاز دارد که از میل شخصی و قرارداد روز فراتر برود؛ درستی، عدالت، امر متعالی یا هر بنیاد دیگری مانند امر الهی که ارزش را فقط به خواستن ما وابسته نکند.

دوم، نیازسنجی است. مسئله فقط دیدن آدم نیازمند نیست. باید پرسید این نیاز از کجا آمده است. گرسنگی می‌تواند طبیعی باشد، اما بی‌غذایی همیشه طبیعی نیست. فقر، بی‌مسکنی، محرومیت از آموزش یا درمان ممکن است نتیجه‌ سلب، تبعیض، غصب یا کنار گذاشتن باشد. اگر فقط خود نیاز را ببینیم و علتش را نبینیم، کمک می‌کنیم، اما ممکن است همان سازوکاری را که نیاز را تولید کرده دست‌نخورده باقی بگذاریم. شناخت نیاز، بدون شناخت محرومیتی که آن را ساخته، ناقص است.

سوم، صدق‌سنجی است. کنش ما روی باورهای ما سوار است. وقتی عادت کنیم هرچه بیشتر تکرار شد، هیجان بیشتری ساخت یا جمع بزرگ‌تری پذیرفت، واقعی‌تر بدانیم، معیار صدق کم‌کم جای خود را به جوگیری می‌دهد. شایعه، مجادله برای غلبه، هم‌رنگی و مصرف بی‌مرز اطلاعات، فقط خطای اطلاعاتی نیستند؛ توان تشخیص ما را فرسوده می‌کنند. کسی که نتواند درستی را از تکرار و قدرت جدا کند، حتی با نیت خوب می‌تواند به خطای بزرگ برسد.

چهارم، محاسبه و سنجش است. عمل فقط نیت نیست؛ پیامد هم دارد. پاسخ‌گویی بدون سنجش می‌تواند نمایشی باشد. باید بتوان دید چه کسی چه چیزی به دست آورده، چه کسی چه چیزی از دست داده، هزینه‌ امروز چه اثر فردایی‌ای ساخته، و یک تصمیم در مقایسه با امکان‌های دیگر چه نتیجه‌ای داشته است. کسی که سنجش را کنار می‌گذارد، به‌تدریج اصلاح‌ناپذیر می‌شود، چون هیچ معیاری برای دیدن خطای خود باقی نمی‌گذارد.

این چهار توان مستقل نیستند. دروغ، محاسبه را خراب می‌کند؛ بی‌اعتنایی به محرومیت، ارزش‌گذاری را خودمحور می‌کند؛ بی‌معیاری، میل به درستی را می‌کاهد؛ و حذف سنجش، بی‌عدالتی را پنهان می‌کند. فروپاشی عاملیت معمولاً از یک خطا آغاز نمی‌شود. شبکه‌ پیوسته‌ای از خطاها شکل می‌گیرد که در آن انسان در ظاهر امر هنوز فعال است، اما دیگر به‌درستی ارزش‌گذاری نمی‌کند، نیاز را نمی‌شناسد، درستی را نمی‌سنجد و پیامد را حساب نمی‌کند. مسئله در نهایت این است که انسان عامل بماند؛ بداند چه چیزی ارزش دارد، چه کسی محروم شده و چرا، چه چیزی درست است، و عمل انسانی چه پیامدی دارد.

کد مطلب 6950392

• شط جاری حماسه‌ امت مبعوث

• صخره‌های تدبیر و آرامش در برابر شایعه

• کشت جالیزی و باغی شایعه

• وزش شایعه

• خیمه رسانه

• چشمان رسانه

• دروازه رسانه

• اندوه رسانه

• امید، رمز زندگی

• یک معدن و دو بهبود

• سیاست بی‌سیاستی

• بازار گران و کساد نوشت افزار در مازندران

• سود دارو با دلار ۱۰۰ هزار تومانی در حساب بیمه‌ها

• هواشناسی ایران امروز ۲۷ شهریور؛ بارش پراکنده در سواحل دریای خزر

• خاک ایران را به هیچ‌کس نمی‌دهیم

• بازتاب جهانی توئیت قالیباف؛ غلبه دیپلماسی ایران بر وال‌استریت

• وضعیت راه‌های کشور امروز ۲۷ شهریور؛ ترافیک سنگین در محور چالوس

• «علیه اشباح»؛ روایت شصت شب زندگی زیر آسمان بیروت

• موحدنیا:ووشوکاران برای مبارزه با هر حریفی آماده‌ هستند

• کنترل ورود آلودگی نفتی به ساحل روستای کندال سیریک

• اوپن ای آی رفتار بد هوش مصنوعی را گزارش می دهد

• دیدار اصحاب رسانه با خانواده شهید لاریجانی

• دمای هوای خراسان رضوی از فردا کاهش می یابد

• تبریک سرلشکر رحیم صفوی به ملت قهرمان یمن و فرماندهان انصارالله

• درگذشت داور ملی کشتی لرستان بر اثر سانحه تصادف

• جشن تولد شهید نوجوان جنگ رمضان

• ادامه ادعاهای ترامپ درباره توافق احتمالی با ایران

• رزمایش ۳۱۳هزار نفری جان‌فدایان؛ نماد آمادگی برای دفاع از ایران

• آسوشیتدپرس: آمریکا با صدور روادید برای مقام‌های ارشد ایران موافقت کرد

• قیمت سیب‌زمینی با کاهش ۵۰ درصدی عرضه، افزایش یافت+ جدول قیمت‌ها

• دستگیری ۱۸ سرشاخه یک شرکت هرمی در مشهد

• 

  روزنامه‌های اقتصادی پنج‌شنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های ورزشی پنج‌شنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵

• 

  روزنامه‌های صبح پنج‌شنبه ۲۶ شهریور ۱۴۰۵

• دوربین مداربسته
• مبلمان اداری
• جراح بینی تهران
• بلکا
• جراح بینی در تهران
• لوازم تحریر
• خرید طلای آب شده
• قیمت موکت
• تور کربلا
• استند تسلیت
• مداحی اربعین
• مرجع پاسخ معتبر پزشکان
• فروش مواد شیمیایی
• قیمت ایمپلنت
• قطعات لباسشویی
• آموزشگاه تیزهوشان
• بلیط هواپیما
• نمایندگی بوش در تهران
• آموزشگاه زبان ملل
• قیمت و خرید سمعک نامرئی
• مهرینو
• تهران تایمز
• روزنامه آگاه