عبدالعلی رزاقی با تیغ تیز طنز، سر بی‌مو، جیب خالی و وعده‌های توخالی رجال عصر خود را در «توفیق» نوازش کرد، تا ثابت کند اگر بنز و پلو سهم اغنیاست، شعر و لنگه‌کفش عیال مال فقراست!
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: عبدالعلی رزاقی (زاده ۱۳۰۹ خورشیدی) از جمله ادیبان، شاعران و طنزنویسانی است که پیوند نام او با مهم‌ترین کانون‌های فکاهی‌نویسی عصر پهلوی دوم، به‌ویژه هفته‌نامه نام‌آشنای «توفیق»، انکارناپذیر است. با وجود این حضور مطبوعاتی، گزارش‌ها و اسناد پیرامون احوال شخصی، جزئیات زیست و سیاهه کامل آثار او چندان پرشمار نیست و بخش عمده‌ای از کارنامه وی در اوراق روزنامه‌ها و مجلات آن دوران پنهان مانده است.
سنگر طنز و عصر پرآشوب «توفیق»
نام رزاقی به‌روشنی در فهرست سرایندگان و نویسندگان دوره سوم هفته‌نامه توفیق (۱۳۳۷ تا محاق توقیف در تیر ۱۳۵۰) ثبت شده است؛ دورانی پرالتهاب که این جریده به تیغ نقد عریان، شیرین و بی‌محابای خود علیه فساد اداری، دولت‌مردان، نخست‌وزیران وقت و نمایندگان مجلس زبانزد خاص و عام بود. رزاقی در کنار نام‌آوران این مکتب فکاهی، دغدغه‌هایی چون گرانی، بیکاری، بی‌عدالتی و افتراق طبقاتی را با زبان کنایه و تمثیل به تصویر می‌کشید.
یکی از نمونه‌های درخشان این رویکرد انتقادی، قطعه‌ای است با تخلص «رزاق‌الشعرا» که در شماره ۲۸ سال چهل‌وششم توفیق (پنجشنبه ۱۳ مهر ۱۳۴۶، ص ۱۰) با نگاهی طنزآلود به سرمای پاییز و وزیدن باد مهرگان و دغدغه تأمین سوخت توده‌های تهیدست منتشر شد:
اکنون که می‌وزی ز نو ای باد مهرگان
بر خُرد و بر کلان و بر اعیان و بر فقیر
دیگر کلاه بنده مینداز از سرم
رحمی بکن به کله بی‌موی این حقیر!
اکنون که می‌وزی ز نو ای باد مهرگان
لرزد چو بید، جسم من و استخوان من
یخ می‌زند به کنج سبیلم ز سردی‌ات
آب دماغ همره اشک روان من!
اکنون که می‌وزی ز نو ای باد مهرگان
بر زلف همچو گنبد پروانه و پری
برگو مواظب خودشان بیشتر شوند
تا توی ره نبیندشان لوطی عنتری!
اکنون که می‌وزی ز نو ای باد مهرگان
رو کرده‌اند خلق به‌سوی زغال و نفت
در بزم اغنیاست که هر شب به یکدگر
چسبیده‌اند هر زن و هر مرد، سفت و سخت!
اکنون که می‌وزی ز نو ای باد مهرگان
بر لب رسیده جان من از دست همسرم
نه نفت و نه زغال و نه خاکه خریده‌ام
زین‌رو ز لنگه‌کفش، ورم کرده این سرم!
رزاقی افزون بر امضای «رزاق‌الشعرا»، در پاره‌ای از قطعات خود با نشانی‌های جغرافیایی و تخلص‌هایی چون «رزاقی، بچه تویسرکان» طبع‌آزمایی می‌کرد. او در مسمط‌های ترکیبی خود، تناقض فاحش میان زندگی فرودستان و کاخ‌نشینی کارگزاران و «رجال» را هدف می‌گرفت. در شماره ۳۵ همان سال (پنجشنبه ۲ آذر ۱۳۴۶، ص ۶)، ترجیع‌بند معناداری با عنوان «آن به که ز صبر رخ نتابی!» به قلم او نقش بست که بازتاب عمیق سرخوردگی قشرهای فرودست و نقد وعده‌های پوچ دولتی بود:
ای آن‌که چو من عیالواری
جز باد هوا غذا نداری
از مال جهان فقط به دنیا
یک تنبون پُر ز وصله داری
چون دزد نباشی و دغل‌کار
از کار همیشه برکناری
اندر صف خط بنز زائد
قرقر کنی و در انتظاری
از فرط گرانی و تقلب
ناراحت و دلخور و شکاری
پندی دهمت بیا و بشنو
گر عاقل و خوب و هوشیاری:
آن به که ز صبر رخ نتابی
باشد که مراد دل بیابی
ای آن‌که ندیده سفره‌ات نان
از بهر چورک، روی به کیوان
بر سفره اغنیا اگر هست
ته‌چین و کباب و مرغ بریان
ویسکی و شراب و آبجو را
نوشند به‌جای آب، ایشان
از راه ریا و حقه‌بازی
جستند اگر مقام و عنوان
غرغر مکن و مگو که این قوم
هستند جدا ز ما فقیران
اندرز مرا بیا و بشنو
این‌قدر مباش گیج و حیران:
آن به که ز صبر رخ نتابی
باشد که مراد دل بیابی
ای رفته ز کف جوانی‌ات مفت
ای گشته چو من به درد و غم جفت
گوش من و تو به‌غیر وعده
چیز دگر از رجال نشنفت
هر کس که به روی کار آمد
هی کرد چاخان و هی سخن گفت
این‌قدر مگو وکیل مجلس
شد صاحب مال و پول هنگفت
چون در عوض دفاع از حق
هی پول گرفت، پولِ یامفت
این نکته بدان که هر که چون توست
در رفت ز کوره و برآشفت:
آن به که ز صبر رخ نتابی
باشد که مراد دل بیابی
نگاه انتقادی رزاقی به پیامدهای مدرنیزاسیون ناهمگون و مقایسه صمیمیت و سلامت روانی گذشته با عسرت و پریشانی عصر نو، از دیگر بن‌مایه‌های سروده‌های او در توفیق است. قطعه فکاهی «داشتیم» که در شماره ۲۴ توفیق هفتگی (پنجشنبه ۱۷ شهریور ۱۳۴۵، ص ۸) منتشر شد، با لحنی دریغ‌آمیز و کنایه‌آلود، این تقابل اجتماعی و سیاسی را روایت می‌کند:
ای خوش آن روزی که جای بنز، الاغی داشتیم
جای برق کرمکی، لامپا چراغی داشتیم
بهر برپا کردن مهمانی و جشن و سرور
لخت هم بودیم اگر، حال و دماغی داشتیم
با وکیل پارلمان در دوره‌های یک و دو
بی‌رودرواسی دوصد شرط و بلاغی داشتیم
گر مهیا هم نمی‌شد روز و شب مرغ و پلو
لااقل بهر ناهار یک آش داغی داشتیم
مثل حالا زندگی صد درد بی‌درمان نداشت
داشتیم دردی اگر، درد فراقی داشتیم!
پژوهش‌های ادبی در سال‌های پسین
دلمشغولی‌های عبدالعلی رزاقی تنها به ساحت فکاهی و مطبوعات عصر پهلوی خلاصه نماند. از تک‌نگاری‌ها و پژوهش‌های متأخر او می‌توان به مشارکت در تصحیح، معرفی و نشر منظومه‌ای حماسی با عنوان «داستان خاقان چین: عشرت‌نامه» اشاره کرد که در سال ۱۳۷۸، ۱۶۰ صفحه منتشر شد. این اثر که مثنوی میرزا علی‌محمد عشرت، از شاعران و منشیان عهد قاجار است، با همکاری مسعود شکوهی به انجام رسیده است. دیوان اشعار (سرود الوند) نیز از اوست. عبدالعلی رزاقی در سال ۱۳۸۱ به علت سرطان خون چشم از جهان فروبست.
کد مطلب 6980616 
طاهره تهرانی
-
چرا هنوز از طعنه‌های ۶۰۰ ساله حافظ می‌سوزیم؟
-
یکی بود، یکی نبود، یک طنزپرداز بود که بدهکار همه بود!
-
کمبود استعداد نداریم، طنز در ایران از کمبود آموزش رنج می‌برد
-
خلیل سامانی، موجی که طنز را به سلاح تبدیل کرد
-
شاعری که با بوزینه‌ها شوخی نداشت!
-
طنازی در تلاطم سیاست؛ بلبل گویایی که اسمش محمدعلی بود!
-
سعدی هم سوژه طنز سهیلی شد!/ یک شاعر، هفت اسم مستعار و هزار جور شوخی
-
این شاعر با فقر هم شوخی داشت!
-
یک قرن زیستن در محضر خنده؛ محمد خرمشاهی راویِ روزگارِ تلخ و شیرین
-
آغاز دومین پویش نهال‌کاری در ایلام
-
مزارع الگویی در خوزستان راه‌اندازی شد
-
معاون عمرانی استاندار بوشهر: تکمیل زیرساخت‌های درمانی در دستور کار است
-
روزنامه‌های ورزشی دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
-
پیشنهاد الازهر مصر برای تشکیل فوری کمیته میانجیگر در منطقه
-
افت قیمت نفت و فرآورده‌های انرژی در بازارهای جهانی
-
روزنامه‌های اقتصادی دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های صبح دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
-
هلال‌بحر: پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی نیازمند توسعه آموزش است
-
بخشدار ارم: آمادگی کامل برای مقابله با پدیده ال‌نینو ضروری است
-
متفکرآزاد: وزیر ورزش درباره توهین‌ها در ورزشگاه انزلی پاسخگو باشد
-
بیانیه خصمانه شورای همکاری خلیج فارس علیه ایران و یمن
-
واکنش خداداد عزیزی به حواشی دیدار تراکتور و ملوان
-
تیم کشتی آزاد امید ایران بر سکوی قهرمانی جهان ایستاد
-
زنجان؛ قطب تولید نخ و پارچه جین کشور در انتظار تکمیل زنجیره پوشاک
-
ایران هم کارهای ناتمامی با شما دارد!
-
اصابت نفتکش متخلف با مین در جنوب تنگه هرمز + فیلم
-
رزمایش جان فدا در ساری
-
سرلشکر عبداللهی: برای تصمیم‌های احمقانه دشمن لحظه‌شماری می‌کنیم
-
هشدار امنیتی سفارتخانه‌های آمریکا درباره احتمال تشدید تنش‌ها در منطقه
-
روزنامه‌های ورزشی دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های اقتصادی دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های صبح دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های ورزشی یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های اقتصادی یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵
- تور کربلا هوایی
- گرمی، پلتفرم سرمایه‌گذاری فلزات گران‌بها
- لاین نوری
- بلکا
- ایمپلنت اصفهان
- دانلود کتاب
- خرید اپل ایدی
- شمش نقره
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- جراح بینی تهران
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه